احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

469

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

و اگر در اين مسئله تأخير شود موقع ديگرى بدست نخواهد آمد در مادهء چهارم احكام لازمه در تعيين كميسرها براى جلوگيرى از تعديات قشون روس صادر شده و مشغول تعيين هيئات آن ميباشند در مادهء پنجم اوامر لازمه صادر شده كه در تهيه آذوقه براى قشون احتياجات اهالى را هم مدنظر گرفته باشند در خاتمه هم چنان كه ملاحظه ميفرمايند يك نوع ترميمى از رفتار روسها بالنسبه بايران شده است مسئله مهمى كه فدوى اكنون مشغول مذاكره است تحصيل سند كتبى براى الغاء قرارداد 1907 و ضمايم ثانوى آن مىباشد و همچنين در امعان نظر در عهدنامه تركمان‌چاى مستدعى است اولياى دولت عليه نظريات خود را در تغييراتيكه در عهدنامه تركمان‌چاى بايد داده شود تلگراف فرمايند و فدوى به كلى اميدوار است بر اينكه اين سفارت بانجام اين خدمت هم نايل شود متأسفانه معلوم مىشود زحمات اين سفارت بواسطه بىترتيبى تلگرافخانه و شايد هم كمپانى هند و اروپا عمدا تلگرافات اين سفارت را نمىرساند بهدر ميرود چنان كه مادهء متاركه جنگ راجع به تخليه ايران را فدوى از تاريخ 24 صفر و بعد هم چندين دفعه تكرار كرده و وزارت امور خارجه در تلگراف 11 ربيع الاول 121 - اشاره باخبار سفارت برلن ميفرمايند تلگرافات وزارت جليله هم خيلى بىترتيب و مغلوط ميرسد چنان كه تلگراف 127 زودتر از تلگرافات 115 و 116 و 119 كه فقط 20 ربيع الاول مىباشد رسيده است . » طهران وزارت خارجه تلگراف رمز مورخه ربيع الاول 23 دسامبر 1917 « عطف 257 عثمانيها هم پيشنهادى در باب صلح كرده‌اند قسمت راجع بايران از قرار ذيل است : دولت امپراطورى عثمانى و دولت جمهورى روس متعهد ميشوند استقلال و تماميت خاكى و ترقيات آزادانه ايران را بشناسند دولتين متعاهدتين تمام قراردادهاى سابق بين المللى را كه به قصد ايجاد منطقه نفوذ و منافع خصوصى در ايران بسته شده لغو اعلان ميكنند هردو دولت قشون خود را از خاك ايران اخراج ميكنند و با دولت ايران اتفاق حاصل خواهند نمود براى ترتيبات تخليه قشون و همچنين براى تأمين ضمانت كه از طرف ساير دول هم استقلال و تماميت و ترقيات آزادانه ايران شناخته شود . پيشنهاد صلح عثمانيها مطرح مذاكره دلگاسيونها نشده و اهميتى ندارد ولى بعقيده فدوى انشاء و مضمون آن طورى است كه باستقلال ايران برميخورد على الخصوص كه براى تحصيل سند در الغاء قرارداد 1907 مشغول اقدامات هستم وعدهء صريح گرفتم كه سند كتبى در اين باب بدهند در اين صورت احتياجى بوساطت يك دولت خارجى نيست در خصوص پيشنهاد روسها كه تخليه ايران را مشروط به تخليه اراضى خود كرده‌اند فدوى قول صريح گرفته كه اين شرط موقوف شود و دليل قوى كه فدوى اظهار نموده اينكه ايران بيطرف است و ثانيا تخليه ايران در قرارداد متاركه شرط شده و مسئله تمام شده است . » طهران وزارت خارجه تلگراف رمز مورخه ربيع الاول 1336 دسامبر 1917 « عطف 261 چون بانك استقراضى بسته و حكومت حاضره نميتواند مقررى براوين را برساند از اين سفارت خواهش كرده كه دولت عليه بمشار اليه صدوسى هزار منات بدهد و اينجا در عوض اين مبلغ بسفارت تسليم شود مستدعى است فورا تلگراف فرمايند چه جواب بدهم . » طهران وزارت خارجه تلگراف رمز مورخهء ربيع الاول 1336 دسامبر 1917 « جواب 121 متعاقب 253 مسيو براوين ويس قنسول سابق روس در خوى به سمت مأمور مختار كميسر ملى امور خارجه عازم طهران شده ضمنا دستور العمل دارد كه كارهاى سفارت را تحويل بگيرد ولى مشكل است كه وزيرمختار و اعضاء سفارت روس كارها را بمشار اليه تحويل بدهند درهرحال اين مسئله راجع بخودشان ولى ورود براوين بطهران وسيله براى روابط با حكومت حاضره را تواند داد و نظريات اين سفارت در باب سبك رفتار با مشار اليه در تلگراف 247 عرض شده است ضمنا لازم است اضافه نمايد كه حكومت حاضره مانند براوين مأمورى در استكلم هم دارد اگرچه رسما شناخته نشده ولى تمام كارها بتوسط او انجام ميگيرد . » طهران وزارت خارجه تلگراف رمز مورخه ربيع الاول 1336 دسامبر 1917 « عطف 258 ديروز با چند نفر از نماينده‌هاى كوميسريات امور خارجه برياست معاون كوميسر امور خارجه كه مخصوصا براى مذاكرات با فدوى معين شده‌اند جلسه داشته و ترتيب بموقع اجرا گذاشتن يادداشت تروتسكى راجع به تخليه خاك ايران از قشون روس مطرح و قرار شد از كميسر ملى نظامى كه در واقع وزير جنگ است مطالب ذيل درخواست شود : اولا دستور العمل فورى در تهيه نقشه تخليه خاك ايران از كليهء قشون روس بمأمورين مربوطه داده شود به اين معنى كه بدوا در نقاط سرحدى ايران دور روسيه آنها را جمع نمايند بطوريكه منافع پليتيك حكومت حاضره هم منظور گردد و رسانيدن آذوقه آنها از روسيه ممكن شود و نيز تقاضا شده است كه دستجات قشونيكه براى عوض كردن سربازهاى فرونت ايران و سربازهاى مقيم خاك ايران كه در روسيه تشكيل شده بودند در روسيه توقف نمايند . ثانيا احضار فورى دستجات قوائيكه از نقطه نظامى